Domek dla jeża zrobisz w godzinę z drewnianej skrzynki, kilku desek albo cegieł. Liczą się trzy rzeczy: komora około 40 × 30 cm, wejście nie większe niż 12–13 cm z tunelem, żeby nie zmieścił się kot ani lis, i suche, zaciszne miejsce pod krzewem albo stertą gałęzi. Postaw go we wrześniu lub w październiku, bo w listopadzie jeże już śpią. Poniżej trzy warianty z materiałów, które zwykle leżą w garażu, tabela wymiarów i lista tego, czego jeżowi nie robić.
Po co jeżowi domek
Jeż europejski zapada w sen zimowy od listopada do marca lub kwietnia, a do przetrwania zimy potrzebuje bezpiecznego, suchego gniazda i masy powyżej 600–700 gramów. W uporządkowanych ogrodach bez stert liści, gałęzi i dzikich kątów nie ma gdzie się schować, a gniazda w stertach liści giną pod grabiami i w ogniskach. Jeż jest w Polsce pod ochroną częściową, zjada ślimaki, larwy i owady, więc dla ogrodnika to sprzymierzeniec. Domek to najprostszy sposób, żeby został w ogrodzie na dłużej, a jeśli chcesz mu też dać stołówkę, załóż łąkę kwietną zamiast fragmentu trawnika.
Wymiary domku dla jeża
| Element | Wymiar | Dlaczego |
|---|---|---|
| Komora (wnętrze) | 40 × 30 cm, wysokość 25–30 cm | miejsce na gniazdo z liści dla dorosłego jeża lub samicy z młodymi |
| Wejście | 12 × 12 cm, maksymalnie 13 cm | jeż przechodzi, kot i lis nie |
| Tunel wejściowy | 30–40 cm długości, ten sam przekrój | lis nie sięgnie łapą do gniazda, mniej przeciągów |
| Otwór wentylacyjny | 2–3 cm średnicy, w tylnej ścianie pod dachem, z rurką lub daszkiem | bez wentylacji gniazdo pleśnieje |
| Dach | spadzisty lub płaski, wystający 3–5 cm, z papą lub folią | wilgoć to główny wróg zimującego jeża |
| Dno | bez dna albo deski z otworami | kontakt z ziemią stabilizuje temperaturę, otwory odprowadzają wodę |
Wariant 1: domek ze skrzynki po owocach lub winie
Najszybszy. Weź drewnianą skrzynkę o wymiarach około 40 × 30 × 30 cm (skrzynka po jabłkach, winie, warzywach z rynku). Odwróć ją do góry dnem, w krótszym boku wytnij otwór 12 × 12 cm. Z czterech deseczek albo z drugiej skrzynki zbij tunel 30 cm i przykręć do wejścia. Szpary między deskami skrzynki zaklej listewkami albo przykryj całość papą, zostawiając otwór wentylacyjny z tyłu. Na dach połóż kawałek płyty OSB lub deskę z zapasem, przybij papę. Gotowe w 30 minut. Materiały nieimpregnowane: jeż będzie wdychał to, czym nasączono deski.
Wariant 2: domek z desek
Potrzebujesz deski o grubości 18–25 mm, na przykład ze starej palety albo płotu (jak zdobyć drewno z odzysku i co z niego zrobić, piszemy w tekście o upcyclingu). Wytnij: dwa boki 40 × 30 cm, przód i tył 30 × 30 cm (w przodzie otwór 12 × 12 cm w dolnym rogu, w tyle otwór wentylacyjny 3 cm u góry), dach 50 × 40 cm, na tunel cztery deski 35 × 14 cm. Skręć wkrętami, dach zamocuj na zawiasach albo na dwóch listwach, żeby dało się go zdjąć do czyszczenia wiosną. Wewnątrz, obok wejścia, przybij pionową deseczkę tworzącą przedsionek, wtedy wiatr nie wieje prosto na gniazdo. Dach pokryj papą, całość możesz posmarować olejem lnianym z zewnątrz.
Wariant 3: domek z cegieł i płyty
Dla tych, którzy nie mają narzędzi do drewna. Na ubitej ziemi ułóż z cegieł lub bloczków prostokąt 50 × 40 cm zewnętrznie, dwie lub trzy warstwy wysokości (25–30 cm), bez zaprawy. W jednym krótszym boku zostaw przerwę 12 cm i przedłuż ją dwoma rzędami cegieł na 30 cm jako tunel. Na wierzch połóż płytę chodnikową, kawałek blachy albo deskę z papą, przykryj darnią lub liśćmi. Taki domek jest ciężki, więc lis go nie przewróci, i trzyma stabilną temperaturę.
Gdzie postawić domek dla jeża
- W zacisznym miejscu pod krzewem, przy żywopłocie, między kompostownikiem a płotem, pod stertą gałęzi.
- Wejściem na południe lub wschód, z dala od przeważających wiatrów i od miejsca, gdzie spływa woda.
- Na lekko podniesionym, suchym gruncie, nie w zagłębieniu.
- Z dala od psa, kompostownika, który przerzucasz, i miejsca palenia ogniska.
- Przykryty warstwą liści i gałęzi: jeż lubi, gdy domek wygląda jak sterta, a warstwa izoluje od mrozu.
Obok wejścia zostaw stertę suchych liści, jeż sam zaciągnie je do środka. W środku możesz położyć garść siana. Jeśli masz kompostownik ogrodowy, sprawdź go przed przerzucaniem, jeże często zimują w ciepłej pryzmie.
Czego nie robić
- Nie zaglądaj do domku od listopada do kwietnia. Wybudzony jeż traci zapas tłuszczu i może nie przeżyć zimy.
- Nie dawaj mleka ani chleba. Jeż nie trawi laktozy, dostaje biegunki i się odwadnia.
- Nie używaj drewna impregnowanego, lakierów wewnątrz ani wełny mineralnej jako ocieplenia.
- Nie stawiaj domku na słońcu ani na podmokłym gruncie.
- Nie zabieraj jeża do domu na zimę, chyba że jest ranny albo w listopadzie waży poniżej 500 gramów, wtedy skontaktuj się z ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt.
Dokarmianie jesienią
We wrześniu i październiku jeż zjada wszystko, żeby zdobyć zapas na zimę. Pomożesz mu miską z wodą i mokrą karmą dla kotów lub psów (mięsną, nie rybną), gotowanym mięsem bez soli, jajkiem na twardo. Karmę stawiaj wieczorem w płaskim naczyniu pod osłoną, żeby nie zjadły jej koty; sprawdza się skrzynka z takim samym wejściem 12 cm jak domek. Wiosną, gdy jeż się wybudzi, miska z wodą jest ważniejsza niż jedzenie. Domek wyczyść dopiero w maju, gdy będzie pusty: wyrzuć starą wyściółkę do kompostu, przetrzyj wnętrze wrzątkiem bez chemii i włóż świeże liście. Podobną robotę dla ptaków opisujemy w tekście o karmnikach z odzysku.
Najczęstsze pytania
Komora około 40 × 30 cm i 25–30 cm wysokości, wejście 12 × 12 cm (nie większe niż 13 cm, żeby nie wszedł kot ani lis), tunel wejściowy długości 30–40 cm. Dno nie jest konieczne, ale skrzynka bez dna musi stać na suchym, lekko podniesionym gruncie.
Najlepiej we wrześniu lub na początku października, zanim jeże zaczną szukać miejsca na zimowanie, które w Polsce zaczyna się zwykle w listopadzie. Domek postawiony w lecie służy jako schronienie dzienne i miejsce na gniazdo dla samicy z młodymi.
W zacisznym kącie, pod krzewem, przy żywopłocie albo pod stertą gałęzi, wejściem od strony południowej lub wschodniej, z dala od psiego wybiegu i kompostownika, w którym grabisz. Domek przykryj liśćmi i gałęziami, a od listopada do kwietnia nie zaglądaj do środka.
Suchymi liśćmi, sianem lub słomą. Nie dawaj wełny, waty ani szmat, w które jeż może się zaplątać. Sam też dociągnie do środka liście, więc zostaw ich stertę obok wejścia.
Tak, jesienią, gdy szykuje się do zimowania: mokra karma dla kotów lub psów bez ryb, gotowane mięso bez przypraw, jajko na twardo, do tego miska z wodą. Nigdy nie podawaj mleka ani chleba, jeż nie trawi laktozy, a chleb pęcznieje w żołądku.