Dzień bez samochodu 22 września: skąd się wziął, darmowa komunikacja i co możesz zrobić

Dzień bez samochodu przypada 22 września i zamyka Europejski Tydzień Mobilności (16–22 września). Tego dnia wiele polskich miast wpuszcza do autobusów i tramwajów za darmo, zwykle kierowców z dowodem rejestracyjnym, i zamyka część ulic dla ruchu. Pomysł ma prawie trzydzieści lat i wziął się z francuskiej akcji „W mieście bez mojego samochodu”. Poniżej krótka historia, zasady darmowych przejazdów i kilka sposobów, żeby z jednego dnia zrobić nawyk.

Skąd się wziął Dzień bez samochodu

Pierwsza akcja odbyła się 22 września 1998 roku we Francji: kilkadziesiąt miast zamknęło centra dla aut na jeden dzień. Dwa lata później Komisja Europejska rozszerzyła ją na całą Unię, a od 2002 roku Dzień bez samochodu jest ostatnim dniem Europejskiego Tygodnia Mobilności, w którym co roku bierze udział ponad dwa tysiące miast, w tym kilkaset polskich. Cel jest prosty: pokazać mieszkańcom, jak wygląda ulica bez samochodów, i dać im pretekst, żeby sprawdzić inną drogę do pracy. Wielu europejskich miastom ten jeden dzień posłużył do wprowadzenia stałych stref bez ruchu.

Darmowa komunikacja 22 września

W Polsce najbardziej znanym elementem obchodów są darmowe przejazdy komunikacją miejską. Zasady ustala każde miasto osobno i zmieniają się co roku, ale schemat jest podobny: kierowca podróżuje bez biletu za okazaniem dowodu rejestracyjnego auta (czasem także pasażerowie jadący z nim), a w części miast bilety nie obowiązują nikogo. Zwykle darmowe przejazdy obejmują też koleje aglomeracyjne w granicach miasta. Informacje pojawiają się na stronach zarządów transportu na kilka dni przed 22 września, więc sprawdź swoje miasto, zanim wsiądziesz bez biletu. Miasta organizują tego dnia także przejazdy rowerowe, pikniki, otwarte zajezdnie i ulice zamknięte dla ruchu.

Ile daje jeden dzień bez auta

Przeciętny samochód osobowy w Polsce przejeżdża dziennie około 30–35 kilometrów i emituje przy tym 5–6 kilogramów dwutlenku węgla. Jeden dzień bez auta w skali kraju, gdzie jeździ ponad 25 milionów samochodów, to teoretycznie ponad 100 tysięcy ton CO₂ mniej, choć w praktyce udział jest znacznie mniejszy. Ważniejszy jest efekt indywidualny: kto raz sprawdzi, że dojazd rowerem trwa tyle samo co autem w korku, częściej wraca do roweru. Jak liczy się emisje z transportu i z czego składa się Twój wynik, wyjaśniamy w tekście o śladzie węglowym. Wpływ spalin na powietrze w miastach opisujemy w artykule o smogu.

Jak wziąć udział: pięć sposobów

1. Pojedź komunikacją. Sprawdź dzień wcześniej połączenie w aplikacji przewoźnika i wyjdź 10 minut wcześniej niż zwykle.
2. Wsiądź na rower. Dojazd do 8 kilometrów w mieście zajmuje rowerem mniej więcej tyle samo co autem. Wieczorem sprawdź hamulce i światła, na sezon jesienny przydadzą się błotniki.
3. Idź pieszo, jeśli masz mniej niż 3 kilometry. To 30–40 minut, czyli tyle, ile zaleca się dziennie ruchu.
4. Zabierz kogoś. Jeśli bez auta się nie da, zabierz sąsiada lub współpracownika. Jak to zorganizować na stałe, piszemy w tekście o carpoolingu.
5. Załatw sprawy jednym kursem. Zakupy, poczta, apteka po drodze, zamiast trzech osobnych wyjazdów.

Z jednego dnia do nawyku

Dzień bez samochodu działa najlepiej jako test. Po 22 września policz, ile dni w tygodniu naprawdę potrzebujesz auta, a ile jeździsz nim z przyzwyczajenia. Wiele osób odkrywa, że dwa dni w tygodniu bez auta nie kosztują żadnego wysiłku, a to już około 25 procent rocznych kosztów paliwa i parkowania. Rower elektryczny i miejskie wypożyczalnie zamykają lukę dla dłuższych tras. Jeśli w rodzinie są dwa auta, jeden dzień bez samochodu w tygodniu bywa argumentem za sprzedażą drugiego. Więcej codziennych nawyków, które nie wymagają poświęceń, zebraliśmy w tekście 10 sposobów na eko nawyki, a o tym, czy auto elektryczne rozwiązuje problem, piszemy w artykule czy samochody elektryczne są ekologiczne.

Najczęstsze pytania